here and now

Không biết phải làm sao để thôi không nghĩ nữa, đành tặc lưỡi viết mấy dòng cho đỡ ấm ức ậm ạch trong lòng.

Tôi ở cùng nhà với một con mẹ Trung Quốc, dân Thượng Hải, hơn tôi vài ba tuổi. Tôi không biết nó “điển hình” Trung Quốc đến mức nào, chỉ biết có vài bạn Việt Nam cảnh báo “đừng chơi với dân Thượng Hải anh ơi”. Tôi thì không có thói quen phân biệt gốc gác, người nào chả là người. Vả lại có phải mình muốn chơi đâu, nó là bạn cùng thuê nhà thôi mà. Tôi sẽ không kể về tính tình và cách sống của nó mà tôi phải chịu đựng không ít chuyện trời ơi đất hỡi, hôm nay chỉ bàn đến cái góc nhìn chính trị của nó thôi.

Con mẹ Trung Quốc đi khỏi đất Tàu với một sự khinh ghét cao độ. Nó luôn mồm bảo chính phủ Trung Quốc là một lũ ngu, Thành Long là thằng bợ đít chính phủ, dân Trung Quốc cần phải được dân chủ, đa đảng. Tôi nghe nó huyên thuyên một hồi xong bảo: “Tao cũng ủng hộ dân chủ, nhưng tao nghĩ bây giờ chưa được. Tao không biết dân TQ thế nào nhưng đối với Việt Nam tao nghĩ phải cải cách giáo dục triệt để trong vòng 20 năm may ra mới tính đến chuyện dân chủ được”. Con mẹ như thể chỉ chờ có vậy, gào lên: “MÀY SAI RỒI. SAI LÈ LÈ. Ở Trung Quốc không có dân chủ được là vì có nhiều những thằng phát biểu như mày. Học 20 năm nữa để làm gì? Tao sang đây tao thấy mình rất có học (educated). Mày nhìn ra ngoài đường xem, bọn da đen ngoài kia có học lắm đấy hẳn? Tại sao tụi Mỹ nó lại có hệ thống dân chủ như thế? Bởi vì chúng nó có quyền công dân, quyền bầu cử. Ở Trung Quốc nếu người dân có quyền bầu cử thì mọi thứ sẽ đâu vào đấy”. Tôi tắt đài, đi về phòng luôn, từ đó không bao giờ nói chuyện chính trị với nó nữa.

Nói chuyện con mẹ Tàu để bàn chuyện thái độ chính trị của một công dân trưởng thành. Theo như tôi quan sát, từ cách sinh hoạt, ứng xử, phản biện của bạn bè đồng lứa, những người xung quanh cho đến các bài viết lề trái lề phải, rất ít người có quan điểm và thái độ chính trị rõ ràng, chừng mực. Chưa nói đến chuyện đúng sai vì trong một bối cảnh phức tạp như hiện tại, rất khó phân biệt ai sai ai đúng, trắng đen rõ ràng.

Nhưng chỉ cần quan tâm thôi, đã là đáng quý. Bao nhiêu người quan tâm? Quan tâm rồi, mấy ai thực sự cầu thị, chịu khó lắng nghe từ nhiều phía, “biết thì thưa thốt không biết thì dựa cột mà nghe”? Đâu đâu cũng thấy những góc nhìn đầy định kiến, áp đặt, và lúc nào cũng sẵn sàng nhảy xổ vào chửi rủa thóa mạ các cá nhân có ý kiến trái chiều với mình. Dẫn đến việc các trang web của những người có tâm và tầm thường tắt chức năng comment đi là vì như vậy.

Có lẽ cái gốc của toàn bộ bức tranh tối màu này không chỉ nằm trong giáo dục, tuyên truyền, định hướng suốt mấy chục năm qua. Có lẽ nó còn nằm bên trong bản chất văn hóa của người Việt. Xa hơn nữa, trong xu hướng sống của con người nói chung. Ích kỉ, lười biếng, nông cạn. Thích vui vẻ, an nhàn, mê hưởng thụ. Ngại khó, ngại khổ. Sợ hãi những điều không biết. Bám dính lấy những điều đã biết. Cứ như vậy, vòng quanh.

Viết đến đây tôi nhớ ba người.

Người thứ nhất là Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, với hai câu kinh điển “Dân hai nhăm triệu ai người lớn/ Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con.” Tội nghiệp, ổng sống lại mà thấy dân lên đến chín mươi triệu rồi mà tình hình vẫn tô huy rứa, chắc ổng cười nứt lòng bóng mà chết.

Một bài thơ khác của Tản Đà:

Thăm thằng bù nhìn

Tản Đà
Lơ láo kìa ai đứng cạnh bờ
Trần ai tri kỷ đã ai chưa?
Ba thu mưa gió người trơ mộc
Bốn mặt giang sơn áo phất cờ.
Được việc thế thôi, cày chẳng biết,
Khinh đời ra dáng, gọi không thưa.
Lâu nay thiên hạ văn minh cả,
Bác mấy ngàn năm vẫn thế ư?

 

Tản Đà từng phát biểu một câu rất gần với J.J.Rousseau: “Người mà không biết chán đời có khác gì lợn?”

 

Người thứ hai là Phạm Công Thiện. Lần này là bài “Trường giang Mỹ Tho”, một bài thơ ám ảnh.

 

Trường giang Mỹ Tho

(Tặng Bùi Ngọc Đường ở Thái Lan)

1

Thôi nôi con trường giang mọi rợ

tôi mọi mãi mỗi trường an

con diều hâu chạy bắt con chim

con chim lòn qua kẽ núi

lọt ra gió Hải Nam thổi hiu hắt về trường sơn

nước trường giang mẹ ru chim ngủ

con lớn khôn rồi bỏ mẹ bay xa

Cha con già trường sơn con ơi

trường giang đi chảy mãi nửa đời

trường sơn già ngồi đứng hứng mưa

mưa đi từ dưới chân đỏ bồ câu thượng thuỷ tây hồ

con lớn khôn rồi quên đất quên sông

con sông nào Cửu Long chảy từ thượng tứ

Mỹ Tho buồn thây chết trôi sông

Súng nổ bên cầu quay

Mẹ bồng con đóng cửa

Lính Tây dương đang say rượu giao thừa

Bông cúc vàng đầy sân ướt máu

Ba con già con trẻ đi xa

Súng nổ trên mái lầu

Nhà cháy bên hông

Mấy dì con chơi tứ sắc

Con còn nhỏ quá con ơi.

2

Thôi nôi thằng trường giang mọi rợ

tôi mọi mãi nỗi lang thang

Con chim trĩ xưa đỏ nuôi cá lia thia

Cá phượng mái đẻ ra một bầy trứng

Và rong rêu xanh kì lạ ao hồ

Trốn học bị cha còng cẳng

Bầu cua cá cọp mỗi năm buồn

Càng lớn lên càng thấy Tết bơ vơ

Bông mai nở trên đầu cây chợ vắng

Dưa hấu làng hiu hắt nắng ba mươi

Súng nổ bên cầu quay

Mẹ tôi bồng con chạy trốn

Giặc Lê dương đang say rượu

Thằng bé con có biết gì đâu

Chim bay nhiều chiều nay Toulouse

Tôi uống từng chùm nho đỏ

Còng cẳng tôi trên thượng tuý thu hồ

Người dượng bị Tây bắn

Xác nơi đâu hai con nhỏ bơ vơ

Bà ngoại đi tìm thây chẳng thấy

Mười năm sau tôi bị còng cẳng ngục tù

Mẹ tôi đến thăm

đem theo một gà mên cơm nóng

Mẹ tôi khóc

Tôi nhìn sông Cửu Long chảy

Đừng như dượng con ơi

Tôi nhìn sông Cửu Long chảy

Tôi đúng rồi trường giang mọi rợ

Mẹ hãy về đi và hãy bỏ con đi

Mẹ tôi khóc

Đừng như dượng con ơi

Yêu nước làm gì để hai con nhỏ bơ vơ

Tôi nhìn trường giang chảy

Mẹ hãy về đi

người công an già gác cổng

Cậu rất lạ kì

Sau này cậu có làm lớn

Hãy nhớ đến tôi

Tôi nhìn trường giang chảy

Tôi chỉ muốn làm con chó

Chạy giỡn mưa trường giang sa

3

Rồi từ ấy trường giang lại càng mọi rợ

khi chảy khi bay

khi thượng đỉnh đìu hiu khi trác táng đến tận màn sân khấu

Vẫn nhớ những buổi hát bội quê nhà

Kèn trống cải lương đứa con nít ngó cô đào trang điểm

từng dưới hầm nhà hát Mỹ Tho

Cô đào chửi đụ má

Đứa con nít đéo hiểu gì hết

Mà chỉ nhớ tô hủ tiếu phổi bò

Nó bắt gặp một sáng khi cô đào chổng cẳng ăn gãi ngứa

Tấn tuồng sao quá lạ

Tôi không hiểu

Nhưng sao mà quá đỏ nóng

như một triệu côn trùng loé sáng

Tôi bắt mỗi đêm

trong bao diêm

Cho tôi những tràng dưa hấu

quá đỏ

quá đỏ

những ngày trước Tết

Biển Nha Trang trời sinh các hạ

Đọc thơ Ba Tiêu cho Quách Tấn nghe

Cây mận đẻ hoa thằng Mỹ Tho nằm võng

Từ ô y hạng Quách Tấn tỉa thơ

Ta đéo biết gì hết

Đạp xe đạp ngồi ra bãi biển

ngó cái gì chỉ thấy mây bay

Trường giang chảy đại dương bại trận

Quách Tấn buồn bông cúc đơm hoa

4

Thôi rồi thôi trường giang mọi rợ

tôi mọi mãi nắng chiều Ban Mê Thuột

Hoàng Kiều ơi em đã đi xa

Buồn xóm cũ chiều xưa chưa tỉnh dậy

Buon Brieng và Bon Sar Par

Kontum và Pleiku chiều nay cỏ mọc

Bu Prang và Ban Don ở nơi đâu

Tìm thượng tứ té ra hạ thế

Gió chiều nay Toulouse máu đỏ

Hai đứa con bây giờ ở nơi đâu?

Dượng của anh bị lê dương bắn chết

Người con gái nằm trôi thây trên bãi lạ

Chiều nay

Chim bay quá nhiều

Chuyện đời xưa không còn nữa

Như Mãn đã chết

Treo thây trên hàng rào

Hoàng Kiều ơi đâu nữa là Thu Uyên

Em còn quá nhỏ

Rừng xưa chim lặng tiếng

Hãy đóng cửa

Long Khánh

Hãy đóng cửa

Con trâu vừa bị chém

Trường giang ta sẽ ru em ngủ

Máu đêm xưa thương em từng trận mưa rào

Bồ câu buồn gáy lại năm xưa

Mái chùa cũ Đà Lạt chiều tận thế.

(16.7.1980)

 

Người thứ ba mà tôi nhớ, là em. Giá có em ở đây thì tôi không phải nghĩ tất cả những thứ hổ lốn kể trên.