“Hỡi các bằng hữu! Tôi không dạy đời, cũng không làm từ thiện:

khi tôi trao tặng, tôi trao trọn vẹn bản thân mình.”

Walt Whitman

Bạn nào hay đọc blog của tôi, thì chắc cũng biết rằng tôi chưa bao giờ viết về tình yêu, dù thỉnh thoảng cũng trích dọc trích ngang chỗ này chỗ nọ. Nhưng, nếu bạn nào thực sự đọc blog tôi, thì chắc cũng sẽ thấy rằng bài nào tôi cũng viết về tình yêu cả. Và đặc biệt, là bài này.

Trước tiên, nếu bạn chưa xem status này của tôi và tất cả comment dưới đó, thì xin mời xem trước khi tiếp tục. Nếu đã xem xong và cảm thấy quá đủ cho một ngày (vì tin tôi đi, quá nhiều tình yêu cũng không tốt lắm cho sức khỏe ), thì bạn có thể không cần đọc tiếp, để dành hôm khác. Nếu hăm hở đọc tiếp mà chẳng may nghẹt thở trụy tim hoặc mất trọng lượng bay thẳng lên mái nhà, thì tôi hoàn toàn không chịu trách nhiệm.

Vậy, trước khi thực sự vào bài, chúng ta hãy cùng nhau im lặng trong một phút. Có bạn sẽ nói ngay ơ kìa thực ra nãy giờ đâu có ai nói gì đâu, toàn đọc không mà. Ý tôi là các bạn hãy đọc chậm lại, dừng luôn cũng được, và cùng nhau suy nghĩ về những gì cao cả và thiêng liêng nhất trên đời.

Cầu thánh Ala phù hộ cho tất cả các bạn và gia đình các bạn và nhân tiện, phù hộ cho cả Đức Chúa Trời. Lạy Phật, Ngài cũng khá là nhiều tuổi rồi.

Boooooooooooooooooooooooong. Karamen.

Lại có bạn hỏi tại sao viết về tình yêu mà chưa gì tôi đã đùa giỡn? Bởi vì bạn ạ, tình yêu chính là niềm vui. Vui miên man vui bất tận. Vui điên dại vui mê cuồng. Vui không-thể-chịu-đựng-được. Chỉ cần người tôi yêu nhe răng cười một nụ thì tất cả mặt trời đều tắt ngóm, và tất cả đèn điện trên thế gian đều chảy thành bơ trôi sạch ra biển. Và trời ạ, đang nằm trong chăn bên cạnh người tình mà đánh rắm bủm một cái thì có phải được bữa cười không còn biết quai hàm ở đâu nước mắt ở chỗ nào, hay không?

Sao cơ, nặng mùi lắm không buồn cười tí nào à? Thôi được rồi để tôi nghiêm túc. Bởi vì tôi có thể nhăng cuội như thế này đến bất tận. Và đây có thể là bài dài nhất mà tôi viết trong suốt lịch sử của những bài dài nhất. Như tôi đã nói, chưa có bài nào tôi đã viết mà không viết về tình yêu. Và chưa có sách nào tôi đọc, nhạc nào tôi nghe, phim nào tôi xem, người nào tôi gặp, hoa nào tôi ngửi hay quân khốn nạn nào tôi chửi, mà không phải là về hay vì tình yêu. Và vì tôi điên – đến nay thì tôi tương đối chắc chắn về điều này – cho nên trong bài này tôi sẽ tổng kết lại TẤT CẢ NHỮNG GÌ đã đi vào và đi ra và đi lên và đi xuống và đi xoáy đi vòng trong suốt bao nhiêu năm sống trên đời của tôi và bao nhiêu năm trước đó và sau đó nữa. Đúng thế, tất cả, vào trong lúc này và ở đây. Cho nên bài này có thể dài bất tận. Ai cần làm gì thì làm đi, ai buồn thì có thể đi vệ sinh trước, kẻo tí nữa đang đọc lại nhấp nha nhấp nhổm, mất cả hay.

Thế và, tôi đang ở đâu rồi ấy nhỉ. À, về tình yêu. Khổ quá, dạo này tôi hay lẫn. Ở tuổi này của tôi Kurt Cobain đã tỏi rồi, tôi mừng lắm vì có dạo tôi cứ đinh ninh mình sẽ gia nhập Câu lạc bộ 27 . Rốt cuộc thế nào tôi lại qua được cái tuổi ấy và ngồi đây lảm nhảm với các bạn. Vỗ tay mừng tôi cái nào.

Vâng, xin cảm ơn, chúng ta lại quay về với tình yêu. Một người bạn của tôi, Chị Phan Việt  từng có một sê-ri ba truyện ngắn in trong tập Nước Mỹ, Nước Mỹ đặt tên lần lượt là Về tình yêu – tuổi 18, Về tình yêu – tuổi 23, lại Về tình yêu – tuổi 28. Lắm “về tình yêu” quá. Và hình như là mỗi tuổi lại một khác nhau. Rốt cuộc là thế nào mới đúng, trên đời có rất nhiều tình yêu khác nhau hay chỉ một tình yêu duy nhất?

Một trong ba truyện ấy có đoạn: “Tôi muốn giữ sự tin tưởng (có thể là ảo tưởng) trong tim tôi, rằng lúc này, có một người bạn vẫn thỉnh thoảng nghĩ tới tôi, như tôi cũng thỉnh thoảng nghĩ tới bạn mà đã không bao giờ nói với bạn. Tôi muốn tin rằng giữa những người chưa bao giờ thực sự “biết” nhau vẫn có thể có những yêu thương không phụ thuộc vào bất cứ ràng buộc hay hứa hẹn hữu hình nào. Tôi muốn tin vào những thứ “duyên” không đi kèm “phận” hay “số” mà do chúng ta tạo ra với nhau bằng tình cảm. Tôi muốn tin rằng những gì chúng ta đã gieo xuống, dù chậm, nhất định sẽ nảy mầm và ra trái đúng như cái hạt mầm đã gieo. Như sau mùa đông dài, nhất định phải là mùa xuân; tôi mong tất cả các bạn tôi, dù ở bất cứ đâu trên trái đất vào lúc này, cũng vẫn giữ trong tim cảm giác thanh xuân của những năm tháng tuổi trẻ – cái thời mà mọi thứ đều dễ dàng, buổi sáng sớm một ngày bất kỳ có thể đừng dậy nói lời tạm biệt mà đi không lưỡng lự hoặc nhìn tuyết trắng trời mà mỉm cười rồi hít vào và thở ra một hơi thật dài, cho hơi nước bay lên trong buổi sớm.”

Ối giời ôi, chị ơi là chị, chị viết hay vừa thôi chứ, viết hay thế ứ ai mà chịu được, và ai mà còn gì để viết nữa. Nhưng một lần nữa, bởi vì em điên, nên em sẽ viết tiếp.

Bây giờ trong đầu tôi đặc biệt lộn xộn. Tôi biết, có bạn lại bĩu môi ngay làm-như-có-bao-giờ-đầu-anh-từng-gọn-gàng-ngăn-nắp. Vâng, quả có đúng thế thật, nhưng lúc này thì hết sức hết cỡ hết hết tất cả các giới hạn của lộn xộn, tôi nói thật với bạn. Bởi vì tất cả mọi thứ đã đi vào trong tôi bây giờ đang chen chúc đòi đi ra. Mà bạn biết chúng nhiều thế nào rồi đấy. Mà bạn biết tim tôi bé xíu và đầy thương tích thế nào rồi đấy. Việc viết cái bài này có khi quá sức chịu đựng của tôi. Tôi không tính trước khả năng này. Nhưng vì tôi điên, nên tôi sẽ tiếp tục. Ai đó bấm 911 rồi đặt sẵn tay lên phím gọi hộ tôi nhé.

TÔI YÊU AI NHẤT

Nếu các bạn đọc kĩ phần comment dưới status tôi đã nói ở trên, thì bạn sẽ nhận ra rằng câu trả lời phổ biến chính là “tôi yêu bản thân mình nhất”. Ôi bao nhiêu là chân thành! Ấy tôi không có ý nói các bạn khác là không chân thành đâu nhé. Tất cả các bạn đều đã chân thành một cách tuyệt vời, kể cả những bạn trả lời nửa đùa nửa thật và tôi sẽ giải thích tại sao sau. Tôi chỉ muốn nói rằng tình yêu đối với bản thân mình mới thật là sâu sắc, thật là mãnh liệt, thật là vĩ đại và vĩnh hằng biết bao. Ôi tôi yêu tôi quá. Bây giờ tay phải tôi đang nắm lấy tay trái tôi đầy âu yếm và vì chúng nó đòi cưới nhau ngay nênn tooôi đannmg viiiết tiếppp bbài naày rấttttt trâậm & sssssai trínnh tả vvì tôiiii phăir gox bằnggg ccùif chỏ.

Nhân tiện nói đến sai chính tả trầm trọng vì tình yêu tôi muốn các bạn cùng xem lại bức thư này. Tôi nghĩ nó thuộc hàng những bức thư tình cảm động xuất sắc nhất mọi thời đại.

Vâng, đến đâu rồi nhỉ? À yêu bản thân mình. Tôi thì tôi nghĩ thế này.

Ai cũng nói rằng ông Chúa với cả ông Phật và các ông thần khác, các ông vì yêu thương nhân loại, vì xót vì thương chúng sinh mù quáng sân si mà ở lại trần gian dạy dỗ an ủi vỗ về, nếu không thì các ông đã bay về nơi kia xa tít. Tôi không nghĩ thế. Tất nhiên là các ông có thương người khác thật, nhưng các ông chẳng thương ai bằng thương bản thân mình. Bởi vì, đơn giản thôi, nếu các ông không làm việc đó thì các ông không chịu nổi. Ông Chúa kia đứng nhìn chúng dân lầm than đau khổ, ổng chịu không có nổi mới tự nguyện để bị đóng đinh treo lên. Đóng đinh tuy có hơi đau thật, nhưng một đằng ổng có thần thông có thể tự chữa vết thương, và đằng khác quan trọng hơn cả vẫn là ở trên thánh giá nhìn xuống thì dễ chịu hơn nhiều so với đứng dưới đất ngó lên. Ông Phật kia cũng thế, giác ngộ xong rồi đáng lẽ ngồi im niết bàn hoặc bay một vòng quanh vũ trụ hóng gió, thì ổng lại lật đật đi dạy ngay. Bởi vì không đi dạy thì không chịu nổi. Cũng giống như tôi phải viết những dòng này trong khi bài vở thì ngập lút cả mông đít không phải vì tôi thương yêu gì các bạn, mà vì tôi không chịu nổi nếu tôi không viết. Tất cả chúng ta đều giải quyết nhu cầu bức thiết lớn nhất CHO BẢN THÂN MÌNH trước tiên.

AI VỪA NÓI “ĐỒ ÍCH KỈ” ĐẤY ĐỨNG LÊN TÔI XEM NÀO!!!

Lại đây ôm cái. Hì. Bạn ấm quá. Nhân tiện các bạn ngồi dưới kia có thể quay sang ôm nhau nếu muốn. Tin tôi đi, ấm lắm, và không chết người đâu.

Thôi… thôi được rồi bỏ nhau ra… có định nghe tôi nói tiếp không đấy hả?

Nghĩ mà xem, bạn yêu ba mẹ vì họ yêu bạn. Bạn yêu bạn trai/bạn gái vì họ yêu bạn. Bạn yêu trẻ con vì nhìn trẻ con thích bỏ xừ đi được, lại còn bẹo má bẹo mông chúng nó nữa thì sướng quá chừng chừng. Vâng, trước tiên là mình phải sướng. Đi vòng đi vèo kiểu gì rồi cũng về bản thân mình. Và bạn nào có ý nghĩ như thế là ích kỉ, là tiêu cực hay là cái gì gì không đúng, thì cứ tiếp tục nghĩ đi tôi không cản, nhé. Tôi chỉ báo trước là việc bạn nghĩ thế nào sẽ ảnh hưởng vô cùng to lớn đến cuộc sống của bạn. Cả việc bạn đọc cái bài trời ơi đất hỡi này cũng vậy, cẩn thận kẻo nó làm đảo lộn cuộc sống bình yên như cô tiên của bạn. Sao, bạn không sợ à? Tốt. Vậy ta tiếp tục.

Bỏ má tôi rồi nãy giờ viết hẳn gần 2000 chữ mà vẫn chưa xong phần mở bài. Tôi có nên nhảy ngay đến phần kết bài luôn hay không đây? Không à? Bạn có nhiều thời gian lắm và muốn đọc tiếp à? Có chắc không? Chắc à? OK, thế thì ta cứ từ từ. Thong thả. Thư giãn. Hít thở híttttttttttttt thở.

Bây giờ nói tôi nghe bạn làm nghề gì đi. Học sinh? Nhà báo? Thợ hồ? Osin? Thiết kế quẳng cáo? Ặc đia rếch tờ? Viết văn? Ai-Ti? Ặc tít? Đốt xác ở đài hóa thân? Nhặt rác gầm cầu? Chạy giấy tờ trong bệnh viện? Hay bạn làm nghề con-thủ-tướng?

Tôi yêu tất cả các bạn, dù bạn làm gì. Dù bạn ở đâu. Thật đấy. Không tin à? Không tin thì kệ bạn chứ, tôi vẫn cứ yêu bạn cơ mà.

Viết đến đây tôi lại nhớ một đoạn trong Tốt-tô-chan mà bạn Moonie Mun của tôi đã trích trên blog của cô: “Cô bé Totto-chan sáu tuổi tin rằng lớn lên mình sẽ cưới một cậu bạn cùng lớp. Ấy thế mà chỉ vì cô bé nhỡ thắng cậu ta trong cuộc thi vật sumo, cậu đã thề không bao giờ thèm cưới cô nữa. Băn khoăn một lát, Totto-chan kết luận: “Dù sao mình vẫn tiếp tục gọt bút chì cho cậu ấy. Mình yêu cậu ấy”.

Tôi rất lấy làm kì lạ là tại sao những cảm giác phổ biến nhất của mọi người xung quanh tôi mỗi khi đề cập đến tình yêu không phải là thăng hoa, không phải là nồng nàn thương nhớ, mà là xấu hổ, hoặc tệ hơn, ân hận. Rồi liên tục nói xin lỗi. Tôi xin lỗi vì đã yêu bạn nhiều như thế. Tôi xin lỗi vì đã không yêu bạn. Tôi xin lỗi vì đã yêu bạn ít hơn bạn yêu tôi. Tôi xin lỗi vì tôi đã hôi nách lại còn có vấn đề đường ruột, bạn đừng yêu tôi nữa nếu không muốn bị ung thư mũi. Rồi đau khổ rồi dằn vặt. Rồi cắt tay rồi nhảy lầu. Những ai đang chuẩn bị nhảy thì cứ nhảy nốt đi nhé, tôi không cản đâu. Còn như ai chưa nhảy thì ngồi xuống đây, uống miếng bánh ăn miếng nước, ta nói chuyện cho nhau nghe, nhỉ. Ai rồi cũng chết, đi đâu mà vội.

Thế rốt cuộc là tại sao bạn lại phải dằn vặt, mới được? Tại sao không đến nói ngay với cô ấy là bạn thích cô ấy? (Ở đây tôi đang cẩn thận, tôi nói là “thích” vì tôi đoán là lúc ban đầu ấy, bạn đâu đã biết chắc chắn mình có yêu cô ấy hay không, đúng chứ? KHÔNG à? Bạn biết CHẮC à? Bạn thực sự YÊU cô ấy à? Thôi được rồi. Thì yêu. Thực ra có khác nhau mấy tí đâu. Khác có mỗi hai tí thôi.)

Chậc, tôi lại mất tập trung rồi. Quay lại vấn đề chính. Thế tức là bạn sợ chứ gì? Sợ nếu cô ấy từ chối, bạn sẽ chán đời cởi áo đi tu? Hay sợ cô ấy gật đầu rồi thì bạn không biết phải làm gì, đứng vò đầu bứt tai, một lúc sau trọc lóc rồi cũng bỏ đi tu nốt? Hay là hận đời cắt tóc đi tu, nghĩ đi nghĩ lại đi tù sướng hơn: trong lúc con người ta đang khó xử chưa biết trả lời thế nào bạn sợ bạn không kìm hãm được ham muốn cháy bỏng mà làm liều? Rốt cuộc là bạn sợ cái gì mới được. Hay là sợ tất cả mọi thứ?

Thôi thì mời bạn đọc lại bài này.

Và cả bài này.

Ý tôi là, tại sao bạn lại phải xấu hổ vì bạn yêu ai hay không yêu ai? Bạn chỉ “xấu hổ” khi mà các khái niệm đúng-sai, tốt-xấu bắt đầu can thiệp. Bạn yêu cô kia nhưng cô ấy đã có người yêu, như thế là không đúng? Bạn không yêu anh nọ và làm cho anh ấy tuyệt vọng đến mức đập đầu vào gối tự tử – thế là rất sai? Nhưng mà khổ quá cơ, bạn làm gì được cho họ và họ làm gì được cho bạn nào, bằng việc ngồi đây mà dằn vặt? Đấy là chưa kể các khái niệm đúng sai tốt xấu của bạn trong phần nhiều trường hợp chỉ là thứ vứt đi, tiếng Anh gọi là bullshit, tiếng Việt dịch là cứt gà. Vứt đi thì hơn, bạn ạ.

Tôi biết, có bạn sẽ cãi ngay tưởng vứt đi mà dễ à, anh cứ yêu như tôi đi rồi hẵng nói. Ồ, tôi biết yêu đơn phương là như thế nào chứ. Tôi hiểu lắm, tôi đã thử rồi. Không có gì hoành tráng lãng mạn hết. Đúng như Nguyễn Thế Hoàng Linh viết ấy:

“nghe người ta đồn
tình yêu thú phết
xua tan mỏi mệt
đơm mùa bao dung

nhưng phải yêu chung
còn yêu riêng lẻ
đau như bị xé
khỏi dòng thời gian”

Đau kiểu gì chứ đau kiểu như bị xé thì không ổn chút nào. Nghe thôi đã thấy kinh khủng. Dã man. Tàn bạo vô nhân đạo. MẤY CÔ MÀ TÔI YÊU ĐƠN PHƯƠNG NHÁ CÁC CÔ NHỚ MẶT TÔI NHÁ, dám làm tôi đau thế à, huhu.

Tôi đùa đấy. Thực ra các cô ấy đâu có làm gì tôi. Các cô đáng yêu chết đi được. Nếu có ai đó làm tôi đau, thì chỉ có chính cái thằng tôi thôi. Thôi thì đủ cả: sợ không dám nói ra, nói ra rồi bị từ chối thì ôm lấy một cục nặng hơn cục chùy, kéo lê kéo lết bao nhiêu năm trời, không biết có phải vì hậu quả đáng sợ như thế nên lúc gặp một người khác nữa lại vẫn sợ không dám nói ra, cứ thế tiếp tục. Chưa kể bao nhiêu lần rõ ràng yêu qua yêu lại hẳn hoi mà vẫn tự tạo ra hàng đống sai lầm để rồi đau lên đau xuống. Cái đó dân gian họ nói là ngu thì chết chứ có bệnh tật gì đâu.

Đấy nhé, quay đi quay lại rồi cũng quay về bản thân mình. Yêu cũng cái thân mình mà ghét cũng cái thân mình. Bạn đừng có xót thương cho ai hết đừng hờn trách ai hết, hãy ôm lấy cái bản thân mình trước đã. Yêu nó, chăm lo cho nó, đừng để nó ốm yếu, đừng để nó chán chường. Khi đó, chỉ khi đó thôi, khi bạn tràn đầy năng lượng và niềm vui, khi bạn tự tin và lạc quan, đó là lúc các cánh cửa bắt đầu mở.

Bỏ mẹ rồi tôi bắt đầu viết những thứ đọc lên nghe như sách chicken shit for the chicken soul bán nhan nhản ngoài Đinh Lễ.

Vậy, để đổi không khí, mời bạn xem video này, đặc biệt dành cho bạn Việt Anh người đã comment trên status của tôi rằng “Tôi yêu cuộc sống của những con người lành lặn vì tôi kém may mắn hơn họ”

“Thật sai lầm khi nghĩ rằng bạn không đủ giỏi. Thật sai lầm khi nghĩ rằng bạn không có chút giá trị nào.”

“Tôi không cần phải có tay để ôm lấy một trái tim”.

“Các em gái, tôi muốn các em biết rằng các em vô cùng xinh đẹp. Các em thật tuyệt vời trong cách mà các em đang là. Còn các em trai, các em là NHỮNG NGƯỜI ĐÀN ÔNG.”

- Nick Vujicic

Bao nhiêu bạn đã xem video phía trên mà không khóc? Nếu bạn không khóc có lẽ bạn nên nhỏ mắt đi vì mắt bạn thỉnh thoảng cần nước muối.

Có ai muốn đọc tiếp nữa không? Bao nhiêu người xỉu rồi? Tôi cũng sắp ngất rồi đây.

Ai lại vừa gào lên EM YÊU ANH đấy? Nỡm ạ. PM cho anh số phone của em nhé.

Tôi lại đùa đấy. Đôi khi tôi tự sướng hơi quá. Chúng ta đều là người Việt Nam, bạn phải thông cảm cho tôi chứ. Gì chứ bản sắc văn hóa là thứ chúng ta cần phải luôn luôn có ý thức giữ gìn. Chẳng hạn, dù sang nước Mỹ văn minh nhưng cứ chỗ nào tè vào cây cỏ được là tôi tè ngay. Bạn biết đấy, tụi cây rất đáng thương, trời thì lạnh mà lại không mưa, được tưới nước ấm tụi nó sướng như gì, kêu xèo xèo rất khoái trá. Tôi và thằng bạn nhỏ thì vừa được mát mẻ, lại đỡ nhớ Việt Nam. Thật không có thứ tình yêu nào cao cả cho bằng.

Nào ta lại nghiêm túc. Đến đâu rồi ấy nhỉ?

Mà khoan, để nói nốt chuyện đi đái. Chuyện kể rằng có ông sư kia chả hiểu tu tập thế nào, đã giác ngộ hay chưa (vì giác ngộ xong đâu có ai mọc cánh hay xăm mình để cho người ta phân biệt đâu) mà một hôm xông vào giữa gian thờ đái vào tượng Phật. Chư tăng vừa nổi giận đùng đùng vừa kinh hãi không hiểu thằng này thầy tu kiểu nợ gì mà lại vô lối thế, mới nọc ra tra hỏi. Sư kia mới nhe răng cười hì hì, thủng thẳng: Các đồng chí thông cảm, chẳng may buồn quá không nhịn được nên qủa có hơi tùy tiện. Nhân gặp đây, nhờ các đồng chí chỉ cho tôi chỗ nào không có Phật ấy, để lần sau tôi nhất định không tái phạm nữa. (Rốt cuộc, hình như đám thầy chùa nọ chỉ cho nhà sư kia đến Việt Nam).

Các bạn thân mến,

Tôi thì tôi không biết Phật ở chỗ nào, nhưng tôi thấy ở đâu cũng có tình yêu cả. (Và tôi ngờ rằng có sự chơi khăm của ngôn ngữ đâu đây, vì hình như “Phật” và “tình yêu” là để chỉ cùng một thứ). Tình yêu bao trùm, lan tỏa và thấm đẫm trong tất cả mọi thứ mà tôi chạm đến. Tất cả lời tôi nói, chữ tôi viết, tranh tôi vẽ. Tất cả hơi tôi thở, cách tôi cử động. Tình yêu có trong tất cả các khái niệm mà chúng ta đã dựng lên rồi bàn tán say sưa về chúng: Cuộc Sống, Cô Đơn, Tự Do, Sáng Tạo, Thiêng Liêng, Vũ Trụ… Sẽ có gì đó sai, rất rất sai nếu bất kì điều gì tôi làm – hay bạn làm – không có tình yêu hiện diện. Bởi vì trong tuyệt đại đa số các trường hợp – nếu không nói là tất cả – tình yêu không có đó chỉ bởi vì bạn không biết rằng nó có đó.

Bạn sẽ hỏi tôi ngay thế nhà tôi bố mẹ li dị, thì tình yêu ở đâu? Đất nước tôi người bóc lột người, người dối trá lừa lọc người, người đánh đập nhục hình người, tình yêu ở đâu? Trong trại tập trung của Hít-le tình yêu ở đâu? Trong tất cả mọi cuộc chiến tranh, tình yêu ở đâu?

Trong này có bạn nào chưa xem phim “Life is beautiful” của Roberto Benigni ấy nhỉ? Nếu chưa xem thì về xem ngay. Nếu xem rồi thì mời nhớ lại một chút, xem ở trong ấy có tình yêu không? Có à? Nhiều lắm à? Quái lạ nhỉ. Tôi nhớ phim ấy là một phim lấy bối ảnh nước Ý thời Đức Quốc Xã cơ mà nhỉ!

Tôi sẽ nói với bạn tại sao tôi tin tình yêu hiện diện ở khắp nơi. Ngay trong những hoàn cảnh tồi tệ nhất, dã man nhất, ở những nơi đầy thù hận nhất, tình yêu vẫn có mặt ở đó, thường là trong im lặng. Bởi vì bạn không yêu thì làm sao bạn lại ghét? Nếu bạn không yêu tổ quốc thì tại sao bạn lại căm hận giặc ngoại xâm? Nếu bạn không vì yêu thánh Ala thì tại sao lại điên cuồng muốn giết tất cả những bọn bất kính với đức thánh ấy? Nếu bạn không yêu cuộc sống thì tại sao bạn lại sợ chết? Tôi nói với bạn, ngay cả như vị thủ tướng mà bạn tưởng thú kia cũng có tình yêu của ông ấy chứ. Tôi nói với bạn, ngay cả như con chó còn biết luyến chủ, con chim còn tiếc bạn mà chết, loài người chúng ta liệu có lúc nào lại không có tình yêu ư?

Đó là điều tôi đọc được từ TẤT CẢ sách mà tôi đã đọc, và tôi không tin có bất kì nhà văn nào lại là kẻ dối trá. Đó là điều tôi đã chạm đến mỗi khi tôi xem tranh, nghe nhạc, mỗi khi tôi nhìn sâu vào mắt ai đó khác. Tình yêu chắc chắn là có ở đó, luôn luôn ở đó. Vấn đề còn lại – vấn đề lớn nhất và duy nhất – là CÁI GÌ đã che mất tình yêu làm cho ta không nhận ra được, không chạm đến được.

MỘT: CHÚNG TA KHÔNG ĐỦ DŨNG CẢM.

Thế kỉ thứ 4 trước Công Nguyên, Aristotle đã tuyên bố: “Lòng dũng cảm là thứ phải có trước tiên trong các giá trị của việc làm người, vì chính nó bảo đảm cho tất cả các giá trị khác”. 25 thế kỉ sau, lời ông nói vẫn còn nguyên sức nặng.

Không lẽ bây giờ tôi lại đi nói rõ ra với các bạn rằng dũng cảm là gì và phải dũng cảm như thế nào? ARE YOU FUCKING KIDDING ME?

Tôi lại đùa đấy. Tôi sẽ nói về dũng cảm. Trước tiên phải nói ngay với bạn nào vừa đọc bài “Về sợ hãi” của tôi phía trên rằng dũng cảm không phải là không sợ hãi – chúng ta chắc chắn không phải là những cỗ máy – mà dũng cảm tức là sợ đến vãi đái ra quần nhưng vẫn làm điều mình cho là đúng cho bằng được. Bất cứ là việc gì: từ tỏ tình, nói chuyện trước đám đông, học bơi, ăn kiêng, tập thể dục cho đến tranh luận, chấp nhận sự khác biệt, biểu tình, đứng lên bày tỏ chính kiến của mình đều cần dũng cảm, không ít thì nhiều. Bởi vì bạn không nói ra thì làm sao tôi hiểu được bạn? Bạn không nhảy xuống nước thì làm sao tưởng tượng được có người từng bơi vượt eo biển Manche? Thực sự bạn không làm được bất kì điều gì nếu thiếu lòng dũng cảm.

Nói đến đây tôi lại nhớ không ít người, trong đó có cả mấy thằng bạn chí cốt của tôi, sau khi thấy tôi viết và vẽ những thứ vốn được mặc định là “nhạy cảm” và “nguy hiểm” ở Việt Nam, đã bảo tôi rằng “ối giời mày ở bển rồi thì muốn nói gì làm gì chẳng được”. Có thật thế không? Có thật là chỉ cần ra nước ngoài là có thể nói ra những điều bạn muốn nói và cần nói? Có bao nhiêu người đang ở nước ngoài và có bao nhiêu người đang nói? Ngược lại, có bao nhiêu người ở trong nước vẫn đang nói và bảo vệ quyền được nói đến cùng, dù có đày đọa, dù có nhục hình?

Tôi lại nhớ một bạn khác, mới đây thôi, sau khi đọc và xem những điều bạn chưa bao giờ được nghe được thấy, nhiều điều đi ngược lại những gì bạn đã từng biết, hỏi tôi rằng anh ơi liệu có phải Việt Nam là một cái chuồng gà hay không? Và tôi đã nói với bạn ấy: tin xấu là đúng, nước mình đúng là một cái chuồng gà – và em đừng nhầm, các nước khác cũng là những cái chuồng gà, cả thế giới là một cái chuồng gà vĩ đại. Nhưng tin tốt – và bao giờ cũng có tin tốt – là làm gà hay làm người, em được toàn quyền lựa chọn. Bạn ấy có vẻ bối rối, nói với tôi rằng “em không biết phải làm Người như thế nào vì từ trước đến giờ em chỉ được dạy để làm gà”.

Nếu là bạn, bạn sẽ trả lời thế nào cho câu hỏi trên? Trong khi các bạn suy nghĩ, tôi tạm đặt tên câu hỏi ấy là @ và chúng ta sẽ quay lại sau.

Đã hơn một lần, tôi đã viết trong các bài viết của tôi, rằng chúng ta đã được dạy để làm những con gà. Mấy giờ ra vườn, mấy giờ ăn, mấy giờ lên chuồng, mấy giờ đẻ. Ăn, ngủ và đẻ. Chính xác là như vậy. Họ đã làm gì với chúng ta khi bất cứ ai từng muốn làm điều gì khác đi, mới hơn, muốn tìm hiểu ở những góc tối của vườn hay không ngủ đúng giờ đi ngủ, không đẻ đúng giờ phải đẻ? Họ làm TẤT CẢ MỌI THỨ để chúng ta trở lại đúng công thức, đúng quy trình với cả đàn. Á à mày muốn tách đàn hả con? Á à mày muốn làm loạn hả con? “Gây rối loạn an ninh trật tự và ảnh hưởng đến đời sống của các bạn gà” là cụm từ họ hay dùng nhiều nhất. Và họ có vẻ rất lo cho đàn gà. Họ đã nói gì với chúng ta khi lũ cáo hau háu nhìn chúng ta từ bên kia hàng rào? Rằng hãy cứ lo ăn, ngủ và đẻ đi, việc bảo vệ đàn gà là việc của chúng tôi. Và bạn gà nào vừa ngo ngoe giương biểu ngữ “đả đảo lũ cáo gian ác” là hôm sau đã thấy lên bàn thờ ngồi, mình trần như nhộng. Đấy mới là chuyện nhà Gà, còn chuyện nhà Ong, nhà Trâu, nhà Chó và các nhà khác nữa cơ hôm nào tôi sẽ kể nốt.

Mà thôi, tôi lại mất tập trung chuyên môn rồi. Đang nói chuyện gì ấy nhỉ? Chuyện tình yêu, chuyện dũng cảm cơ mà nhỉ. Thì đấy, tóm lại là bạn phải dũng cảm. Dám làm dám chịu. No pain no gain. Không làm cái gì mới là suốt ngày ngồi mơ cuộc đời mình thay đổi thì có họa là điên. Điên kiểu khùng ấy, không phải là điên kiểu đẹp trai như tôi.

HAI: CHÚNG TA KHÔNG ĐỦ KIÊN NHẪN.

Ngày 23, tháng 4, năm 1903, Rainer Maria Rilke viết: …“Ở đây, thời gian không thể làm tiêu chuẩn đo lường. Một năm có kể gì; mười năm không là gì cả. Khi mình là nghệ sĩ thì có nghĩa là không tính toán, không kể số: khi mình là nghệ sĩ thì có nghĩa là nảy nở như một cây lá không hề bức thúc nhựa cây, đứng vững một cách tín thành trong tất cả những ngọn gió lớn của mùa xuân, không hề sợ hãi nao núng rằng mùa hạ không trở lại nữa. Mùa hạ nhất định sẽ đến. Nhưng mùa hạ chỉ đến cho những kẻ nào biết chờ đợi, chờ đợi một cách trầm lặng và cởi mở như là mình đã có cả vĩnh cửu trước mắt mình. Tôi đã học được điều ấy mỗi ngày bằng bao nhiêu cơn đau đớn, bằng bao nhiêu nỗi đau khổ mà tôi vẫn cảm tạ: Kiên nhẫn vẫn là tất cả.”

Những dòng trên trích từ thư Rilke viết cho một người thi sĩ trẻ tuổi, nhưng tôi tin rằng nó có thể gửi đến bất kì ai, dù ở bất kì đâu, ở bất kì tuổi nào, làm bất kì nghề gì. Vì chưng chúng ta đều chia sẻ một nghề chung, ấy là nghề Làm Người. Và vì tôi đoán không ai nói với các bạn điều này ở trường học đâu, nên bây giờ tôi nói, dù là lặp lại Rilke hay lặp lại chính tôi: trên đời này thực không có nghề nào cần sự kiên nhẫn cho bằng nghề Làm Người.

Chúng ta quay lại một chút với câu hỏi @ ở phần trên: các bạn đã tìm ra câu trả lời chưa? Đây là lời tôi đã nói với bạn tôi: “Hỏi tức là bắt đầu trả lời rồi. Bởi vì gà không tự hỏi thế bao giờ.” Tại sao tôi lại dùng chữ “bắt đầu”? Vì “trả lời” thực ra là một hành trình, chứ không phải một hành động tại một thời điểm. Một hành trình thực sự rất dài.

Tất cả những việc mà chúng ta đã thu hết lòng dũng cảm để bắt đầu, bây giờ chúng ta phải kiên nhẫn để đi cho hết hành trình thực hiện chúng. Hành trình ấy có thể kéo dài năm năm, mười năm, hai mươi năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Huế, Sài Gòn hay các tỉnh thành khác có thể bị tàn phá nghiêm trọng về văn hóa, về giáo dục, về môi trường. Giặc nội xâm ngày ngày tác ai tác quái. Giặc ngoại xâm có khi đã ở ngay trong nhà mình. Nhưng chúng ta nhất quyết không sợ. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song số máy số khung thì không bao giờ thay đổi…

Các bạn đừng cười. Đừng thấy tôi đùa mà tưởng tôi nói giỡn. Tôi chỉ đùa để tất cả những chuyện này nghe có vẻ nhẹ nhàng hơn thôi. Và tôi sẽ không nói cụ thể hơn nữa, làm cho bài này còn dài hơn nữa và nặng nề hơn nữa. Rốt cuộc chúng ta đang nói chuyện về tình yêu mà, phải không?

Các bạn thân mến,

Tôi biết nhiều bạn không đủ kiên nhẫn để đọc hết bài viết này của tôi. Cũng như không đủ kiên nhẫn để đọc hết một cuốn sách, nghe trọn vẹn một bài nhạc, nhìn ngắm thật kĩ một bông hoa, hay chờ đợi một điều gì thật sự sâu sắc lớn dần lên theo năm tháng. Bằng sự vội vàng – vội vàng không để làm gì cả – chúng ta đã bỏ qua, đã để phí hoài, đã tự đánh mất bao nhiêu điều hay, bao nhiêu cái Đẹp. Sự vội vã hấp tấp cũng xấu xí không kém gì sự yếu đuối hèn nhát, vì cả hai điều đều kéo chúng ta ngày càng xa nhau hơn.

Sự kiên nhẫn mà tôi muốn chia sẻ với các bạn, thực ra bao trùm cả sự kiên gan bền chí trong suốt lịch sử chiến tranh của dân tộc mình, bao trùm tất cả những sự kiên nhẫn mà bất kì ai trong chúng ta đều đã biết hay thậm chí tưởng tượng ra. Đó là sự kiên nhẫn đưa ta về với trái đất 4 tỉ năm trước khi nó còn là một khối đất nóng rẫy. Nó đã chờ đợi như thế nào, góp nhặt những gì trong 3 tỉ năm cho đến khi sự sống xuất hiện? Và rồi nó đã kiên nhẫn ra sao trong 800.000 năm nữa, cho đến khi loài người mới bắt đầu trèo xuống từ cây và chập chững những bước đầu tiên? Và trời ơi, trước đó và trước đó nữa, từ vụ nổ 14 tỉ năm trước, từ tỉ tỉ vụ nổ trước vụ nổ ấy nữa…  Tôi muốn cùng các bạn, nếu có bạn nào chưa bao giờ, hoặc nếu đã từng thì ta cùng làm lại, suy nghĩ một lát về chỗ đứng và cách sống của Con Người trong toàn bộ không gian, thời gian và những chiều kích bí ẩn khác của vũ trụ.

Oooommmmm.

Thôi. Nghe một bài hát, đứng dậy vươn vai, uống miếng nước ăn miếng bánh, đi vệ sinh, rồi ta lại hàn huyên tiếp nhé:

Thế và, vì không đủ dũng cảm và không đủ kiên nhẫn nên dẫn đến BA: CHÚNG TA KHÔNG HIỂU NHAU.

Chúng ta thường không đủ dũng cảm để nói cho nhau nghe và không đủ kiên nhẫn để nghe nhau nói. Không đủ dũng cảm để tha thứ cho nhau và không đủ kiên nhẫn để chờ những vết thương liền lại. Chúng ta hàng ngày hàng giờ, bằng sự hèn nhát và nóng vội, dù vô tình hay cố ý, đang đào sâu thêm rộng thêm vực thẳm giữa mỗi người. Rộng và sâu đến mức nhiều người tưởng là nó có sẵn ở đó, chứ sức người đâu mà tạo ra được thứ đáng sợ như vậy. Chính thế đấy, các bạn, sức người có thể tạo ra mọi thứ.

Các bạn đã nói với tôi rằng các bạn yêu sự tử tế, sự chân thành, sự tự do, sự sáng tạo. Nhưng các bạn có biết rằng tất cả những sự ấy chỉ là công cụ trên bề mặt thôi không? Chúng chỉ là cầu nối, chỉ là phương tiện vượt qua vực thẳm, ĐỂ CHÚNG TA HIỂU NHAU. Chỉ cần hiểu nhau là chúng ta đã có chín chín phần trăm cơ hội để yêu nhau rồi. (Sở dĩ còn một phần trăm còn lại là bởi thỉnh thoảng có những bạn KHÔNG THÍCH nhau, nhưng ít nhất nhờ hiểu nhau mà chúng ta không cãi vã, không thù hận.) Đấy là tôi còn nói trên bề mặt, còn nếu chúng ta HIỂU NHAU ĐẾN TẬN CÙNG, thì trời đất ạ, ngoài việc yêu nhau có còn việc gì khác để làm trên đời này nữa đâu. Chúng ta đã được mặc định như vậy. Default. Hàng công nghệ cực cao, sản xuất bằng tay và các bộ phận khác trong điều kiện đặc biệt, tiêu thụ hơn 7 tỉ trên toàn thế giới.

Tôi đang hoàn toàn nghiêm túc: Chúng ta sinh ra từ tình yêu và sống để nối tiếp dòng chảy tình yêu, để rồi tìm đường quay về với tình yêu. Chỉ thế thôi, đơn giản hết sức. Không thể đơn giản hơn được nữa.

Và còn một điều nữa, một điều đóng vai trò quyết định trong hầu hết các trường hợp gây ra hận thù, đau đớn, chán ghét lẫn nhau giữa chúng ta:

BỐN – CHÚNG TA KHÔNG HIỂU “DÒNG CHẢY”.

Tình yêu là một dòng chảy vĩ đại. Nó không bao giờ đứng yên. Nó là phép cộng của các khoảnh khắc, của các dao động, của tất cả các yếu tố bên trong và bên ngoài. Cũng giống như năng lượng, nó không sinh ra hay mất đi, nó chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác. Chính ở đây bạn sẽ thấy cuộc sống và tình yêu hòa làm một: không gì khác hơn là một dòng chảy. Henry Miller từng viết: “Tôi yêu tất cả những gì trôi chảy; ngay cả những dòng kinh nguyệt mang đi những trái trứng hư”.

Và thế nào là trôi chảy? Là vận động, là thay đổi, là di chuyển không ngừng. Không có cái gì hay ai mà ngày hôm nay lại giống y như ngày hôm qua và sẽ không đổi ngày mai. Trên thực tế, tôi lúc này và tôi lúc viết xong câu này đã khác nhau rồi.

Ấy thế mà chúng ta vẫn hàng ngày nhìn nhau với đôi mắt cố định, đôi mắt bất động biết bao nhiêu. Sao anh không yêu tôi như hồi trước? Tại sao em lại béo ra đến mức này? Cậu không còn là cậu như xưa nữa, nên tớ ứ thèm chơi với cậu. Chúng ta cần phải xây dựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa… Trích Thông tấn xã Việt Nam tháng 11 năm 2011: “Nhân loại đang ở vào thời điểm bước ngoặt của lịch sử, với hai con đường phát triển: Thứ nhất là con đường tư bản chủ nghĩa, con đường bóc lột các dân tộc, dẫn đến nguy cơ chiến tranh đế quốc, xâm phạm các quyền dân chủ của nhân dân lao động. Thứ hai là con đường giải phóng, thực hiện lợi ích của công nhân và nhân dân lao động, vì tiến bộ và chủ quyền nhân dân, vì hòa bình – con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.”

ARE YOU FUCKING KIDDING ME?

Rất nhiều người trong chúng ta hoàn toàn không ý thức gì về dòng chảy, nên vừa ôm lấy những đau khổ không đáng có, vừa đào sâu thêm mâu thuẫn giữa người và người. Chúng ta dựng nên các nguyên tắc cố định, rồi đến khi có ai chạm đến, có ý định thay đổi hay thậm chí chỉ là trình bày ý kiến của họ thôi, là ta nổi khùng lên ngay. Ta dựng hàng rào, ngồi im ở trỏng, vừa ngó thiên hạ đi qua đi lại vừa căm ghét cái lũ người gì mà cứ thay đổi xoành xoạch.

Tất nhiên ngồi trong hàng rào thì AN TOÀN. Giống như bầy gà trong chuồng vậy, từ khi nở ra cho đến khi biết đẻ chỉ nghe người ta nói đúng mỗi một điều: mày chạy ra chỗ tối ở góc vườn là mày CHẾT; mày mà thò đầu qua bên kia hàng rào là mày TOI; mày mà không ăn, ngủ, đẻ đúng giờ là thì mày LÊN BÀN THỜ con ạ. Và tất nhiên họ không bao giờ quên đưa vài bạn gà lên bàn thờ để làm gương. Láu cá thật!

Chúng ta có cần AN TOÀN đến thế không? Lần cuối các bạn thử cái gì mới là lúc nào? Lần cuối các bạn thử làm cái gì phiêu lưu mạo hiểm là lúc nào? Lần cuối các bạn dám quyết liệt làm một việc gì, dù biết rằng khả năng thất bại là lớn, là lúc nào? Những lúc ấy có sướng không? Máu có chảy rần rật, tim có đập thình thình, người có nóng bừng bừng và thỉnh thoảng dù rất đau, vẫn cảm thấy mình mạnh mẽ lên nhiều hay không? Và cái gì sướng hơn, cảm giác đó hay là cảm giác ngồi im trong hàng rào, ngó ra?

Các bạn, thế giới là một cuốn sách lớn, và ai ngồi im một chỗ thì đọc mãi cũng chỉ hết một trang mà thôi. Chúng ta không còn nhiều thời gian nữa. Hãy thay đổi, hãy di chuyển, hãy hòa mình vào dòng chảy. Khi bạn để mình trôi theo dòng chảy, chấp nhận dòng chảy, cũng là lúc bạn thấy gần gũi yêu thương người khác hơn bao giờ hết, vì chưng tất cả chúng ta đều là bạn đồng hành.

Vì ĐỜI CHO TA THẾ, nên chúng ta hay lên đường đi thôi.

-

LÍ DO NẰM Ở ĐÂU

Nhiều bạn comment dưới status của tôi rằng “em chỉ biết yêu thôi, không biết lí do là gì cả”, hay “anh có nhất định cần lí do không”? Không, bạn ạ, tôi không nhất định cần lí do. Tôi biết lí do là gì và nằm ở đâu mà.

Lí do nằm ở dưới đó.

Nữa rồi, lại có bạn đầu óc đen tối lại nghĩ ra cái gì bậy bạ rồi.

Ý tôi là, lí do nằm ở sâu bên dưới, sâu bên trong, có những nơi chúng ta không chạm đến được, không nhìn thấy được, thậm chí có lúc cũng không cảm thấy được. Nhưng cách này hay cách khác, chúng ta BIẾT nó có ở đó.

Hãy kiên nhẫn nếu bạn chưa tìm thấy lí do để yêu đời. Hãy kiên nhẫn nếu bạn chưa tìm thấy lí do để yêu người. Hãy luôn nhớ rằng đó chỉ là vì có một vài thứ đang ngăn giữa tôi và bạn, giữa ta và họ, không cho chúng ta nhìn thấy nhau. Một khi đã nhìn được thấy nhau, thì chúng ta nhất định không cần lí do nữa. Tôi hứa chắc với bạn là như vậy.

-

VỀ SỰ IM LẶNG

Tôi không biết từ đầu bài viết đến giờ đã có bao nhiêu bạn cười? bao nhiêu bạn khóc? bao nhiêu bạn ngất xỉu lăn đùng bao nhiêu bạn ngất ngây bay lượn? Và có ai để ý rằng tất cả chúng ta đều im lặng hay không?

Những lời tôi đã viết ra đây, bạn đang đọc nó trong im lặng. Tất cả mọi xúc cảm, mọi ý nghĩ, mọi giác quan của chúng ta đều đang đón nhận nhau, trong im lặng. Chẳng phải đấy là một điều kì diệu lắm sao?

Tôi biết nhiều bạn đã đọc tôi và nhấn nút “Like”. Nhưng tôi cũng biết nhiều bạn đã đọc tôi, đã xem tôi, nhưng không bao giờ để lại một dấu vết nào. Và tôi biết ơn, tôi chia sẻ với các bạn ấy không kém gì những bạn đã “Like” hay comment nhiệt tình trên các trang mạng của tôi cả. Những lời tôi viết thực ra chỉ là những dòng ký tự chết nếu không ai đọc nó. Bài viết này, hay những tranh vẽ khác, hay toàn bộ những câu chuyện tôi đã kể, sống được là nhờ bạn đọc nó, sống cùng nó. Nó đi qua tôi và qua bạn và tôi tin là sẽ còn chảy trôi bất tận.

Chúng ta đôi khi không cần lời nói, thậm chí không cần cả dấu hiệu, để biểu thị tình yêu. Như Bob Dylan đã nói, “Love” rốt cuộc chỉ là một con chữ có bốn kí tự. Khi bạn yêu, bạn có cả vũ trụ với mình. Chúng ta có muôn tỉ cách chỉ để nói về một điều duy nhất. Và đôi khi, một trong những cách tuyệt vời nhất chính là im lặng.

Trong cuộc sống hàng ngày có biết bao là thứ ồn ào náo nhiệt. Ai cũng tranh nhau nói. Ai cũng tranh nhau gào. Ai cũng tranh nhau bấm còi, đập cửa, hú hét vào mặt nhau. Chẳng ai nghe ai, chẳng ai chịu ai. Quá ít người nhận ra rằng chỉ cần lắng nghe nhau thật thong thả, thật từ tốn, chỉ cần nhìn thật sâu vào mắt nhau, chỉ cần làm cùng với nhau một việc gì trong im lặng, là chúng ta đã có thể hiểu nhau đến nhường nào rồi.

Và đó chính là sự kì diệu của sách. Chính là sự kì diệu của tranh. Chính là sự kì diệu của âm nhạc. Và trên tất cả, là sự kì diệu của im lặng vĩnh cửu.

Đến đây, tôi muốn chia sẻ với bạn một truyện/tùy bút mà tôi rất thích của Phạm Công Thiện, tác giả tôi vô cùng yêu quý: Khi chiều tới gió reo trên lá rừng phong.

-

VỀ DI SẢN

Đêm giao thừa Tết Tây 2012, tôi đã có một buổi nhậu quắc cần câu theo đúng nghĩa đen. Tôi huyên thuyên, tôi hú hét, tôi đái ngoài vườn, tôi cho chó ăn chè trong chậu rửa bát. Và trong lúc say sưa ngây ngất đó, tôi đã có một cuộc “tranh luận” thú vị về di sản.

Phải dùng ngoặc kép bởi vì lúc bạn say thì có logic quái quỷ gì nữa đâu, tất cả mọi thứ đều nhảy nhót, bạn chỉ nói toẹt ra điều bạn nghĩ, điều bạn tin. Vấn đề còn lại chỉ là có tin hay không, chứ có gì mà tranh luận.

Lại nói chuyện chúng tôi bàn về di sản. Bởi vì có anh kia, một thương gia giàu có, thành công, người đã làm hàng tỉ thứ nghề trên đời và đêm hôm đó là bartender xuất sắc của chúng tôi, đã hỏi tôi rằng rốt cuộc tôi sang đất Mỹ để làm gì? Tôi học để làm gì? Tôi sống để làm gì? Tôi đã cười sằng sặc mà rằng: không để làm gì cả. Tôi không hề nói dối, cũng không phải là tôi không biết tôi đang nói gì: tôi nói chính xác điều tôi muốn nói, KHÔNG ĐỂ LÀM GÌ CẢ.

Anh bạn kia mới cười phá lên bảo rằng chú đừng bốc phét, thực ra chú muốn để lại những di sản. Còn di sản gì, để lại như thế nào là việc của chú, có thể chú không nói ra được nhưng trong lòng chú đã biết rất rõ rồi.

Tôi khựng lại một chút, rồi lại phá lên cười sằng sặc. Rồi chúng tôi ôm nhau. Tôi suýt khóc. Nhưng rốt cuộc tôi chỉ cười. Rồi tôi hú như sói. Bọn chó nhà bên cạnh cũng tru theo. Chắc chúng nó thích tôi. Anh bạn kia, người tôi gặp lần đầu tiên, thì thầm vào tai tôi:

“You are my brother”.

…

Các bạn thân mến,

Chúng ta sống trên đời để làm gì? Chúng ta muốn để lại những di sản gì? Tôi sẽ để trống phần trả lời cho các bạn. Chỉ xin các bạn nhớ cho kĩ một câu hỏi này: nếu các bạn chỉ ăn, ngủ và đẻ, thì ý nghĩa của việc làm Người ở đâu?

-

TÌNH YÊU LÀ MỘT LỜI HẸN

Viết đến đây, tôi nhớ chị Đoàn Minh Phượng. Chị là người bạn lớn, người thầy lớn của tôi. Chị là người nói tôi nghe và cho tôi thấy nhiều nhất về cái Đẹp. Trong những gì chị viết, tôi đặc biệt nhớ bài này.

Vâng. Cái đẹp của một con thuyền nằm ở lời hẹn. Một con thuyền còn như thế, huống chi một con người.

Tôi đã có biết bao nhiêu cuộc hò hẹn trên đời. Có những người hẹn với tôi, có khi tôi hẹn họ, nhiều khi khác tôi lại hẹn với chính mình. Và những lần lỡ hẹn thì không thể nào mà đếm cho hết được. Nhưng liệu chúng ta có bao giờ lỡ hẹn với nhau không? Trong dòng chảy vĩ đại bao la này, một lời hẹn đã thốt lên, liệu có bao giờ nó có một hạn định, một deadline, như cái project mà bạn đang phải cuống cuồng thực hiện hay không?

Có bạn nào còn nhớ ý tưởng của tôi về trường học Toa Tàu mà tôi để lên status cách đây ít lâu không? Vâng, đó chính là một lời hẹn của tôi với các bạn, và của các bạn với tôi. Đó là ước mơ chung mà chúng ta chia sẻ, là điều chúng ta muốn làm và sẽ làm, nhất định là như thế. Còn làm như thế nào, bao giờ thì khởi sự, toa tàu sẽ đặt ở đâu… những điều đó chúng ta sẽ bàn sau.

Hãy tin tôi, khi tôi nói muốn hẹn hò với bạn. Tôi muốn hẹn bạn dạo phố trong những sáng trời nắng đẹp. Tôi muốn hẹn bạn cà phê những chiều mưa. Tôi muốn hẹn bạn buổi tối chúng ta nằm cạnh nhau trong một căn phòng ấm cúm và thơm, chúng ta cùng đọc sách và nói về những điều ở bên ngoài vũ trụ. Tôi muốn hẹn bạn đi tắm truồng ở biển, bạn đừng xấu hổ nữa vì chúng ta đã quen nhau từ rất lâu rồi. Tôi muốn hẹn bạn một ngày kia, chúng ta yêu nhau như chưa từng có thể, yêu điên dại, yêu mê cuồng, yêu đến mức mặt trăng hóa ra thành hai cái.

Hãy tin tôi, nhưng đừng có tin Bít-tồ, khi họ gào lên ALL YOU NEED IS LOVE.

Cái gì mà bạn chỉ cần có mỗi tình yêu thôi? Thế có mà chết đói à? Thế không cho tôi ngủ à? Thế nhất định không cho tôi đi ị à? Thế thì tôi chết mất. Tôi phải sống đã chứ. Và ừ, nếu cho tôi chỗ ăn, chỗ ngủ, chỗ đi vệ sinh, thì tôi đồng ý: tôi chỉ cần tình yêu thôi.

À quên, nhớ cho tôi giấy bút nữa nhé. Vì tôi cần viết và vẽ.

Như tôi cần thở vậy.

Như thở tức là yêu vậy.

Phải không, bạn yêu quý của tôi?

kìa em

ốc sên bò trên lá

bọ rùa bò trên lá

mưa trên lá

mưa mưa

kìa em

khóc nữa đi cười nữa đi hét nữa lên đi

mặt trăng tròn thế

mắt em tròn thế

mắt em

mắt em

kìa em

con bò vừa bị giết

con dê vừa bị cắt tiết

con khỉ nằm vật ra

chết rồi

kìa em sợ hãi làm chi

ai mà không chết

em vừa nhào bột vừa hát

em làm bánh anh ăn

anh đi đánh trận

anh đừng chết trên đường chiến tranh

anh phải sống

vì anh phải sống

kìa em trên đỉnh núi cao

gió tuyết và ánh sáng

ánh sáng

ánh sáng

em vốc ánh sáng trên tay

một sáng em ngồi đánh giày

một sáng ba em cuốc đất

mẹ em khóc

em em đi đâu mất

em ơi

ngày xưa mẹ cho em bú

bầu sữa mẹ ấm

mắt em nhắm

môi em thắm

má em hồng tươi

mẹ nhìn em mỉm cười

nước mắt

nước mắt

kìa em ngày bình thường

em đẹp bình thường

em đẹp khác thường

em biết

không em?

ngày mai trời không mưa

ngày mai trời đổ tuyết

trên đỉnh núi cao em vẫn hát

dưới đáy vực sâu em vẫn hát

em yêu anh nhiều đến thế thì thôi

gió buốt tay rát mặt

nhìn về cửa biển phía tượng thần trên đảo

tự do nơi đâu

hải âu một mình bay trên đầu

không cười không khóc

chiều ấm trên phố bốn hai

mùi xa xỉ lẫn với mùi nghèo khổ

mùi chết lẫn với mùi hơi thở

mùi giáng sinh và màu giáng sinh

nhà ga trung tâm phố xá trung tâm

người đi loạn hay tâm người loạn

vừa có bạn vừa không có bạn

berger chính là bánh thánh

ăn đi

sáng âm u trên đại lộ năm

người da đen ngồi thu lu trong góc

mắt khép hờ không nhìn đâu cả

chìa tay nhận túi sữa

oh my god

is this real milk?

chiều mưa trong viện bảo tàng rubin

sáu tầng lầu tranh tượng từ himalaya đem tây tạng về giữa lòng new york

thần phật lama bồ tát

lặng im

đêm trên tàu điện ngầm

lặng lẽ chép chân dung người đàn ông trung niên tóc bạc

thiếu nữ tóc xù thanh niên đầu trọc

nghìn triệu chân dung nối nhau liên tục

ai đó chơi đàn ai đó hát ai đó lắng nghe

tàu điện chạy hay dòng yarlung tsangpo chảy

hay mưa

23-12-2011

Cũng có những lúc bạn không cảm thấy thế một chút nào. Hoàn toàn ngược lại. Bạn cảm thấy như đang phải lòng tất cả mọi thứ xung quanh, từ cái cây ngọn cỏ, đến con chó con mèo, đến mặt trăng mặt trời trái đất. Và bởi vì tim bạn thì bé xíu, nên khi yêu nhiều quá cùng một lúc như vậy, nó không còn cách nào khác ngoài vỡ tan tành ra từng mảnh. Nhưng mà bạn không quan tâm, bạn đang bận ngẩn ngơ bay lượn. Vừa bay bạn vừa rải các mảnh vỡ tung tóe khắp nơi. Tiếng rơi nghe như tiếng nhạc, ánh lấp lánh rực rỡ tựa cầu vồng. Bạn không hề biết rằng đó là cách duy nhất nghệ thuật được tạo ra: từ những trái tim tan vỡ. Bạn sẽ ôi dào, ai mà thèm quan tâm đến nghệ thuật chứ hả?

Bạn đang bận đón nhận và chia sẻ. Dù bạn không hoàn toàn ý thức được việc đó, nhưng năng lượng chảy trôi qua người bạn quá lớn. Cái gì đi vào cần phải đi ra. Bạn sẽ tự tìm cách để dòng chảy không đứt quãng. Đôi khi bạn cảm thấy như bạn chỉ là công cụ cho một cái gì bí ẩn, cơ mật, một cái gì vừa vĩ đại vừa vô hình. Rằng bạn chỉ xuất hiện ở đây với sứ mệnh duy nhất là hít thở và thực hiện điều mà cái-vĩ-đại-chẳng-ai-biết-là-cái-gì ấy muốn bạn làm. Nhưng bạn không quan tâm. Ai mà thèm nghĩ đến mấy cái trò nghe nặng mùi tôn giáo bỏ mẹ ấy chứ hả?

Và có những lúc bạn cảm thấy mọi thứ đều hài hước. Càng nghiêm túc càng buồn cười. Càng nghiêm trang, nghiêm trọng, càng lên gân lên cốt càng khiến bạn bò lăn bò càng cười sái cả mỏ. Nhưng cùng lúc với việc biết rằng tất cả đều vô nghĩa, bạn lại vẫn giữ – một cách gần như vô thức – điều gì đó thiêng liêng bên trong mình, rằng cái cười của bạn không chỉ là cay độc chế giễu, không chỉ là giải trí thư giãn, nó còn là sự nhìn thấy, nhìn xuyên qua mọi sự bằng cái nhìn trong vắt. Tất nhiên bạn không bao giờ biết được mình “trong” đến mức nào, hay liệu mình có nên cười trong lúc người ta đang khóc không. Nhưng bạn có thèm quan tâm đâu?

Đôi khi bạn nghĩ sẽ có ai đó đến và chỉ cần một cái chạm khẽ, thì bao nhiêu mảnh vỡ của tim bạn sẽ dồn đống lại thành một quả trông như quả cật đầy vá víu, rồi thì nó sẽ nhảy tưng tưng lên như khỉ phải ớt. Nhưng đôi khi cả việc đó nữa bạn cũng không quan tâm. Như thể sâu tít đâu đó bên trong bạn luôn tin là người đó sẽ đến. Bạn tin không điều kiện, không cơ sở, không chứng minh. Như thể đã ăn thì phải ị, hết mùa xuân rồi sẽ đến mùa hè. Người đó nhất định sẽ đến.

Trong khi đó thì bạn vẫn bay vung vãi khắp nơi.

The answer, my friend,
is blowing in the wind,
the answer is blowing in the wind.

Tôi ở cùng nhà với một con mẹ Trung Quốc, dân Thượng Hải, hơn tôi vài ba tuổi. Tôi không biết nó “điển hình” Trung Quốc đến mức nào, chỉ biết có vài bạn Việt Nam cảnh báo “đừng chơi với dân Thượng Hải anh ơi”. Tôi thì không có thói quen phân biệt gốc gác, người nào chả là người. Vả lại có phải mình muốn chơi đâu, nó là bạn cùng thuê nhà thôi mà. Tôi sẽ không kể về tính tình và cách sống của nó mà tôi phải chịu đựng không ít chuyện trời ơi đất hỡi, hôm nay chỉ bàn đến cái góc nhìn chính trị của nó thôi.

Con mẹ Trung Quốc đi khỏi đất Tàu với một sự khinh ghét cao độ. Nó luôn mồm bảo chính phủ Trung Quốc là một lũ ngu, Thành Long là thằng bợ đít chính phủ, dân Trung Quốc cần phải được dân chủ, đa đảng. Tôi nghe nó huyên thuyên một hồi xong bảo: “Tao cũng ủng hộ dân chủ, nhưng tao nghĩ bây giờ chưa được. Tao không biết dân TQ thế nào nhưng đối với Việt Nam tao nghĩ phải cải cách giáo dục triệt để trong vòng 20 năm may ra mới tính đến chuyện dân chủ được”. Con mẹ như thể chỉ chờ có vậy, gào lên: “MÀY SAI RỒI. SAI LÈ LÈ. Ở Trung Quốc không có dân chủ được là vì có nhiều những thằng phát biểu như mày. Học 20 năm nữa để làm gì? Tao sang đây tao thấy mình rất có học (educated). Mày nhìn ra ngoài đường xem, bọn da đen ngoài kia có học lắm đấy hẳn? Tại sao tụi Mỹ nó lại có hệ thống dân chủ như thế? Bởi vì chúng nó có quyền công dân, quyền bầu cử. Ở Trung Quốc nếu người dân có quyền bầu cử thì mọi thứ sẽ đâu vào đấy”. Tôi tắt đài, đi về phòng luôn, từ đó không bao giờ nói chuyện chính trị với nó nữa.

Nói chuyện con mẹ Tàu để bàn chuyện thái độ chính trị của một công dân trưởng thành. Theo như tôi quan sát, từ cách sinh hoạt, ứng xử, phản biện của bạn bè đồng lứa, những người xung quanh cho đến các bài viết lề trái lề phải, rất ít người có quan điểm và thái độ chính trị rõ ràng, chừng mực. Chưa nói đến chuyện đúng sai vì trong một bối cảnh phức tạp như hiện tại, rất khó phân biệt ai sai ai đúng, trắng đen rõ ràng.

Nhưng chỉ cần quan tâm thôi, đã là đáng quý. Bao nhiêu người quan tâm? Quan tâm rồi, mấy ai thực sự cầu thị, chịu khó lắng nghe từ nhiều phía, “biết thì thưa thốt không biết thì dựa cột mà nghe”? Đâu đâu cũng thấy những góc nhìn đầy định kiến, áp đặt, và lúc nào cũng sẵn sàng nhảy xổ vào chửi rủa thóa mạ các cá nhân có ý kiến trái chiều với mình. Dẫn đến việc các trang web của những người có tâm và tầm thường tắt chức năng comment đi là vì như vậy.

Có lẽ cái gốc của toàn bộ bức tranh tối màu này không chỉ nằm trong giáo dục, tuyên truyền, định hướng suốt mấy chục năm qua. Có lẽ nó còn nằm bên trong bản chất văn hóa của người Việt. Xa hơn nữa, trong xu hướng sống của con người nói chung. Ích kỉ, lười biếng, nông cạn. Thích vui vẻ, an nhàn, mê hưởng thụ. Ngại khó, ngại khổ. Sợ hãi những điều không biết. Bám dính lấy những điều đã biết. Cứ như vậy, vòng quanh.

Viết đến đây tôi nhớ ba người.

Người thứ nhất là Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, với hai câu kinh điển “Dân hai nhăm triệu ai người lớn/ Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con.” Tội nghiệp, ổng sống lại mà thấy dân lên đến chín mươi triệu rồi mà tình hình vẫn tô huy rứa, chắc ổng cười nứt lòng bóng mà chết.

Một bài thơ khác của Tản Đà:

Thăm thằng bù nhìn

Tản Đà
Lơ láo kìa ai đứng cạnh bờ
Trần ai tri kỷ đã ai chưa?
Ba thu mưa gió người trơ mộc
Bốn mặt giang sơn áo phất cờ.
Được việc thế thôi, cày chẳng biết,
Khinh đời ra dáng, gọi không thưa.
Lâu nay thiên hạ văn minh cả,
Bác mấy ngàn năm vẫn thế ư?

Tản Đà từng phát biểu một câu rất gần với J.J.Rousseau: “Người mà không biết chán đời có khác gì lợn?”

Người thứ hai là Phạm Công Thiện. Lần này là bài “Trường giang Mỹ Tho”, một bài thơ ám ảnh.

Trường giang Mỹ Tho

(Tặng Bùi Ngọc Đường ở Thái Lan)

1

Thôi nôi con trường giang mọi rợ

tôi mọi mãi mỗi trường an

con diều hâu chạy bắt con chim

con chim lòn qua kẽ núi

lọt ra gió Hải Nam thổi hiu hắt về trường sơn

nước trường giang mẹ ru chim ngủ

con lớn khôn rồi bỏ mẹ bay xa

Cha con già trường sơn con ơi

trường giang đi chảy mãi nửa đời

trường sơn già ngồi đứng hứng mưa

mưa đi từ dưới chân đỏ bồ câu thượng thuỷ tây hồ

con lớn khôn rồi quên đất quên sông

con sông nào Cửu Long chảy từ thượng tứ

Mỹ Tho buồn thây chết trôi sông

Súng nổ bên cầu quay

Mẹ bồng con đóng cửa

Lính Tây dương đang say rượu giao thừa

Bông cúc vàng đầy sân ướt máu

Ba con già con trẻ đi xa

Súng nổ trên mái lầu

Nhà cháy bên hông

Mấy dì con chơi tứ sắc

Con còn nhỏ quá con ơi.

2

Thôi nôi thằng trường giang mọi rợ

tôi mọi mãi nỗi lang thang

Con chim trĩ xưa đỏ nuôi cá lia thia

Cá phượng mái đẻ ra một bầy trứng

Và rong rêu xanh kì lạ ao hồ

Trốn học bị cha còng cẳng

Bầu cua cá cọp mỗi năm buồn

Càng lớn lên càng thấy Tết bơ vơ

Bông mai nở trên đầu cây chợ vắng

Dưa hấu làng hiu hắt nắng ba mươi

Súng nổ bên cầu quay

Mẹ tôi bồng con chạy trốn

Giặc Lê dương đang say rượu

Thằng bé con có biết gì đâu

Chim bay nhiều chiều nay Toulouse

Tôi uống từng chùm nho đỏ

Còng cẳng tôi trên thượng tuý thu hồ

Người dượng bị Tây bắn

Xác nơi đâu hai con nhỏ bơ vơ

Bà ngoại đi tìm thây chẳng thấy

Mười năm sau tôi bị còng cẳng ngục tù

Mẹ tôi đến thăm

đem theo một gà mên cơm nóng

Mẹ tôi khóc

Tôi nhìn sông Cửu Long chảy

Đừng như dượng con ơi

Tôi nhìn sông Cửu Long chảy

Tôi đúng rồi trường giang mọi rợ

Mẹ hãy về đi và hãy bỏ con đi

Mẹ tôi khóc

Đừng như dượng con ơi

Yêu nước làm gì để hai con nhỏ bơ vơ

Tôi nhìn trường giang chảy

Mẹ hãy về đi

người công an già gác cổng

Cậu rất lạ kì

Sau này cậu có làm lớn

Hãy nhớ đến tôi

Tôi nhìn trường giang chảy

Tôi chỉ muốn làm con chó

Chạy giỡn mưa trường giang sa

3

Rồi từ ấy trường giang lại càng mọi rợ

khi chảy khi bay

khi thượng đỉnh đìu hiu khi trác táng đến tận màn sân khấu

Vẫn nhớ những buổi hát bội quê nhà

Kèn trống cải lương đứa con nít ngó cô đào trang điểm

từng dưới hầm nhà hát Mỹ Tho

Cô đào chửi đụ má

Đứa con nít đéo hiểu gì hết

Mà chỉ nhớ tô hủ tiếu phổi bò

Nó bắt gặp một sáng khi cô đào chổng cẳng ăn gãi ngứa

Tấn tuồng sao quá lạ

Tôi không hiểu

Nhưng sao mà quá đỏ nóng

như một triệu côn trùng loé sáng

Tôi bắt mỗi đêm

trong bao diêm

Cho tôi những tràng dưa hấu

quá đỏ

quá đỏ

những ngày trước Tết

Biển Nha Trang trời sinh các hạ

Đọc thơ Ba Tiêu cho Quách Tấn nghe

Cây mận đẻ hoa thằng Mỹ Tho nằm võng

Từ ô y hạng Quách Tấn tỉa thơ

Ta đéo biết gì hết

Đạp xe đạp ngồi ra bãi biển

ngó cái gì chỉ thấy mây bay

Trường giang chảy đại dương bại trận

Quách Tấn buồn bông cúc đơm hoa

4

Thôi rồi thôi trường giang mọi rợ

tôi mọi mãi nắng chiều Ban Mê Thuột

Hoàng Kiều ơi em đã đi xa

Buồn xóm cũ chiều xưa chưa tỉnh dậy

Buon Brieng và Bon Sar Par

Kontum và Pleiku chiều nay cỏ mọc

Bu Prang và Ban Don ở nơi đâu

Tìm thượng tứ té ra hạ thế

Gió chiều nay Toulouse máu đỏ

Hai đứa con bây giờ ở nơi đâu?

Dượng của anh bị lê dương bắn chết

Người con gái nằm trôi thây trên bãi lạ

Chiều nay

Chim bay quá nhiều

Chuyện đời xưa không còn nữa

Như Mãn đã chết

Treo thây trên hàng rào

Hoàng Kiều ơi đâu nữa là Thu Uyên

Em còn quá nhỏ

Rừng xưa chim lặng tiếng

Hãy đóng cửa

Long Khánh

Hãy đóng cửa

Con trâu vừa bị chém

Trường giang ta sẽ ru em ngủ

Máu đêm xưa thương em từng trận mưa rào

Bồ câu buồn gáy lại năm xưa

Mái chùa cũ Đà Lạt chiều tận thế.

(16.7.1980)

Người thứ ba mà tôi nhớ, là em. Giá có em ở đây thì tôi không phải nghĩ tất cả những thứ hổ lốn kể trên.

Đêm sâu và cơn mưa đánh thức tôi, mưa như trút nước,

gió quất vào cành lá, những chiếc tai lớn

những lông chim lớn

như một con vật bị săn đuổi, một con chó

khổng lồ hay một con gấu hoang. Sấm chớp &

những khung cửa run rẩy, từ trên mái tôn

mưa ào ào trút.

nằm còng queo trong màn

cuộn mình trong tấm vải ướt, muối vương trên tóc

khi trời trong trở lại, sẽ có bầy đom đóm

và những vì sao, sáng hơn tất thảy

đôi lúc tôi ngắm chúng mà kinh hãi.

bao năm ánh sáng, nghĩ mà xem.

đốt hết thơ đi, anh chỉ muốn em

mùi em, mưa

trên em, miệng

muốt da em.

(Late night – Margaret Atwood – Vũ Hoàng Linh dịch)

Murakami mở đầu 1Q84 bằng một đoạn ca từ trong bài hát “It’s Only a Paper Moon”

It’s a Barnum and Bailey world,

just as phony as it can be,

But it wouldn’t be make-believe

if you believed in me

Lời bài hát hiện lên trên nền trời đêm với hai mặt trăng cạnh nhau, một cái tỏa hào quang rực rỡ, cái kia sáng mờ dịu, nhiều phần tối khuất, nhưng vẫn rõ một viền cầu. “Hai mặt trăng thì kì lạ thật đấy, nhưng nếu em tin tôi, thì điều đó có thể thực hơn em tưởng.”

Thế giới đang biến đổi. Chẳng cần đợi 1Q84. Chẳng cần đợi một nhịp tim nhanh, một tiếng chim hót, một lượt thở dài. Cả không khí cũng đang khác đi. Một cái cây lấp lánh. Một con sóc đứng yên. Một câu nói… không, không có câu nói nào cả.

Thế giới biến đổi trong lặng im. Một lời nói ra, dù thông thái đến đâu, cũng sẽ kéo tuột mọi thứ về vị trí cũ, về những giới hạn và giá trị cũ. Tất nhiên, bao gồm cả sự viết lách này. Giải phóng sự viết khỏi cái ách nặng nề của việc tìm kiếm sự thật, thế thì mọi điều đều trở nên dễ dàng hơn. Dễ hơn theo nghĩa, mọi điều đều không nhất thiết phải được sắp xếp có hệ thống, phải có nghĩa, phải được hiểu.

“Nothing is gonna change my world” – cùng lúc với sự di động của thế giới, thì cả vũ trụ bao la này (Across the universe) dù có biến thiên đến đâu, cũng vẫn là vũ trụ ấy. Như người lái taxi nói với Aomame: “Chỉ có MỘT sự thật. Đừng để vẻ bề ngoài đánh lừa cô”.

Em hỏi “Tại sao người ta không quan tâm đến phần bên trong, tại sao chỉ chú ý đến gương mặt xinh xắn này? Có biết rằng mặt này rồi sẽ nhăn nheo, tàn tạ, già nua xấu xí hay không?” Em ạ, họ biết và không biết. Biết, nhưng tránh đi thì hơn. Ai mà nghĩ đến lúc già làm gì. Ai mà nghĩ đến lúc buồn, lúc khổ, lúc chết làm gì. Còn vui được, thì phải hưởng đã. Thế và, nghĩ mà xem, liệu em có vì yêu mến “phần bên trong” mà chấp nhận một vẻ ngoài tầm thường, xấu xí hay không? Liệu em có đủ kiên nhẫn, đủ thiện tâm, đủ yêu thương người khác hơn yêu thương bản ngã của em không?

“Rather than love, than money, than fame, give me truth” Ấy là câu của Thoreau, sau này Alex “Supertramp” trích lại, có thêm vào một chút. Nhưng tinh thần thì vẫn vậy: tôi không cần gì khác, chỉ cần sự thật. Nhưng sự thật nào?

Không có sự thật nào cả. Sự thật là Alex chết năm 1992, nhưng Alex cũng còn sống, còn cười, còn hăm hở, còn khóc than ngay lúc này. Sự thật là bao nhiêu người còn hít thở, còn ăn uống, còn đi lại, nhưng dường như họ đã chết từ lâu rồi. Sự thật với người này không phải là sự thật với người khác. Thế giới không dễ thương đáng yêu, cũng không mù mịt đen ngòm. Người ta không thể dối trá tuyệt đối hay thực lòng tuyệt đối.

Như Trần Dần viết: “Mưa rơi không cần phiên dịch” .

Bây giờ, tôi rất muốn ôm em vào lòng. Nếu em tin tôi, thì đấy chính là sự thật.

Tao chưa từng có một kí ức mặn mà đẹp đẽ nào về trường lớp, thầy cô, bạn bè. Tất cả chỉ là một quãng thời gian (mẹ kiếp, đáng ra phải hay ho lắm) buồn tẻ, nhạt nhẽo, vô vị. Tao hoàn toàn không có một ấn tượng mạnh, một bài học lớn, một người thầy lớn, một người bạn lớn nào từ bất cứ trường học nào. Có thể tao kém may mắn. Có thể tao vô duyên. Còn nếu nhỡ như tao còn sót chút may mắn và cơ duyên nào, thì ấy ắt là vì bản thân cái trường học.

Thử vắt óc nghĩ xem đã có người thầy, người cô nào gieo cho mày niềm vui được đến trường, lòng hứng khởi được học cái gì mới, cái gì hay, cái gì thực sự có một ý nghĩa nào đó đối với mày, hay chỉ là một mớ công thức, điểm số, những kiểm tra, thi cử, sổ đầu bài, sổ liên lạc. Mày có nhớ cảm kinh tởm thế nào khi bà cô chủ nhiệm tuần nào cũng nhất định bắt lớp phải đứng nhất thi đua toàn trường, nếu chẳng may đứng nhì là y như rằng được một bữa giảng đạo thay vì học toán? Thử cố sống cố chết mà nhớ lại xem đã từng có cái gì ở trường học cho mày biết thêm về những gì thực sự diễn ra trên đời, từ thứ kết tủa không bao giờ thấy tận mắt, cho đến quả táo rơi bởi vì Niu-tơn nói như vậy, cho đến những bài văn hãy phân tích tình yêu nước của Nguyễn Trãi, tình nhân loại của Nguyễn Du? Yêu nước cái cục cứt! Cho đến bây giờ tao thách bất cứ thằng nào con nào từng học văn 9 phẩy hay được giải quốc gia bước ra đây nói với tao về lịch sử, về tình yêu nước, về tình yêu trai gái, về tình dục, về triết học hay về bất cứ cái của nợ gì lũ gà qué chúng mày có thể nghĩ ra được. Thử vắt thật kiệt cái kí ức nhạt nhòa xem đã có ai nói gì với chúng mày về thế nào là sáng tạo, về việc con người có thể làm được những gì, về tự do, về nghệ thuật? Hay là tao đang nói về cái gì quá xa xỉ, quá mơ hồ, quá không cần thiết?

Bởi vì đéo có ai từng nói với mày về ý nghĩa của việc mày đang làm, về ước mơ, về những việc mày muốn làm và sẽ làm, về sự giàu có đẹp đẽ hay khó khăn của cuộc đời rộng lớn trước mắt mày. Bởi vì họ muốn mày học xong cấp 1 thì lên cấp 2, xong cấp 3 thì lên cấp 4, hay còn gọi là đại học, xong cấp 4 thì lên cấp 5, và những thằng xong cấp 5 lại về dạy cấp 4, nếu không thì cưới, đẻ, rồi làm sao để không chết sớm. Bởi vì đéo có ai bảo với mày, ê này, nghĩ đi, thực ra NÃO là dùng để TƯ DUY, để TƯỞNG TƯỢNG.

Bởi vì đéo có ai dạy cho chúng mày phải làm Người như thế nào. Thế mà chúng nó gọi đấy là Trường học.

Tao chỉ dùng một ví dụ nhỏ thôi: sách. Một lần nữa, có thể tao cực kì kém may mắn, cho dù tao được học cái trường cấp ba ối giời trọng điểm miền Trung, niềm tự hào của Huế, nơi toàn là những con ngoan trò giỏi cháu hiền: TAO CHƯA TỪNG ĐƯỢC ÔNG THẦY BÀ CÔ NÀO NÓI CHO TAO BIẾT LÀ CẦN PHẢI ĐỌC SÁCH. Trên thực tế, từ những gì họ dạy, thì chúng mày chỉ có thù sách hoặc ít nhất là thờ ơ chứ đéo bao giờ yêu sách được cả. Tao gặp may kiểu khác, vì nhà tao có sẵn lắm sách và tao có sẵn lắm sự chán, nên tao đọc. Càng đọc tao càng cảm thấy WTF, chúng mày đang làm cái gì ở trường học thế? Chúng mày rốt cuộc là một lũ xác ướp thích thịt trẻ con, trẻ con bước vào và bước ra khỏi cái gọi là trường học để biến thành ma cà bông y như chúng mày.

Tao biết, kiểu gì cũng có thằng xác ướp nhảy vào bảo tao đéo cần đọc sách vẫn sống ngon, sống khỏe, sống giàu. Ồ tất nhiên, tao công nhận. Nếu tao không nhầm thì con chó của Paris Hilton cũng vậy.

Trong một bài viết khác, tao từng viết rằng tao không căm thù ai cả, nhưng nếu phải chọn, tao sẽ chọn căm thù những kẻ đang gieo rắc sợ hãi trong trường học. Mày có muôn vàn thứ phải sợ: sợ thầy sợ cô, sợ không được học sinh giỏi, sợ hạnh kiểm xấu, sợ điểm thấp, sợ kiểm tra, sợ thi cử, sợ kỉ luật, sợ bị đuổi học. Thật là những năm thực hành cần thiết, bởi vì khi ra khỏi trường mày có hàng tỉ thứ để sợ: sợ thay đổi, sợ làm mới, sợ tưởng tượng, sợ thất nghiệp, sợ trách nhiệm, sợ quan chức, sợ dính đến chính trị, sợ bị “đuổi” khỏi cái cuộc sống yên ổn của mày. Tao không trách gì mày cả, cả ngàn năm nay dân tộc mình đã sống trong cái nỗi sợ khủng khiếp ấy rồi. Ai mà chẳng muốn yên ổn, ai chẳng muốn được sống hồn nhiên như cây cỏ. NHƯNG MÀ CHÓ CHẾT, ẤY LÀ CÂY CỎ, LÀ THÚ VẬT. Hãy để cho những người ít học được sống hồn nhiên, họ cũng chịu đủ đau khổ rồi. Còn chúng mày, có học vào, để làm gì?

Không để làm gì cả. Con gà cục tác, rồi đẻ.

Bởi vì tao cứ viết hay vẽ ra cái gì là bị gán cho hai chữ “phản động” hay ít nhất cũng có đứa thì thào bên tai “cẩn thận đấy”. Chúng mày có bao giờ thực sự hiểu hai chữ phản động ấy không? Chúng mày có hiểu rằng phản động nghĩa là chống lại chuyển động, chống lại sự phát triển tiến bộ hay không? Hay bất cứ cái gì không bình thường, không giống những gì đã được mặc định sẵn, nhất là dính đến chính trị, thì là phản động? Sao chúng mày cứ phản xạ có điều kiện như con chó của Pavlov thế? Nếu chúng mày thực sự hiểu, chúng mày sẽ biết một điều vô cùng mỉa mai rằng chính cái lũ mở mồm ra là gào lên “phản động” chính là bọn phản động thối tha nhất qủa đất.

Bởi vì không có ai nói cho chúng mày biết, nước mình là một đất nước đặc sệt mùi chính trị. Chính trị thống trị và điều khiển cuộc sống. Ngay cái gọi là trường học mà chúng mày hớn hở kỉ niệm bao nhiêu năm thành lập ấy cũng là sản phẩm, là đường lối, là chiến lược chính trị. Từng người, từng nhà hít thở, ăn uống, nghe xem cái không khí đậm đặc chính trị ấy vào người, trong khi vẫn đinh ninh là mình vô can, mình không biết, mình không quan tâm gì cả, đừng có lôi mình vào, để mình được yên. Mày có biết khi mày chửi một ông đại biểu quốc hội ngu thì tức là chính mày cũng ngu hay không? Mày có biết khi mày gào lên rằng thế thật là hèn hạ quá, tàn nhẫn quá, trơ trẽn quá, ích kỷ quá, thì mày quên mất nhìn vào chính bản thân mày, nhìn vào những gì mày đang tiếp tay hàng ngày hàng giờ hay không?

Tao biết, càng ngày tao càng nhận ra rằng thực tế cuộc sống cần nhiều gà qué hơn cần Người. Tao hiểu niềm vui giản dị của đàn gà chúng mày, ước sao buổi chiều được lên chuồng ngủ sớm, buổi sáng bước ra có thóc có giun, bọn trống thì tha hồ được nhảy mái, bọn gà mái thì giả vờ le te vừa chạy vừa nghĩ không biết mình chạy có nhanh quá không nhỉ.

Nhưng tao vẫn muốn nghĩ rằng bởi vì đéo có ai từng dạy cho chúng mày phải làm Người như thế nào.

Hôm nay viết về trường học, tao nhớ Tốt tô chan, và tao khóc cho tất cả trẻ em trên mặt đất.